Uzbecki rynek ubezpieczeniowo - finansowy

Autor: Romuald Holly (wspólnie z R. Pukałą)
Czas i miejsce publikacji w: Bodio T., Uzbekistan - społeczeństwo - gospodarka - polityka, UW-Elipsa, Warszawa 2001, s. 22.


 

Obiegowe opinie o rynku ubezpieczeniowym, jako o rynku najbardziej niezrozumiałym i pełnym tajemnic znajdują nieoczekiwane potwierdzenie właśnie w Uzbekistanie. W kraju tym funkcjonariusze państwowi i kierownicy zakładów ubezpieczeń podają różne dane odnoszące się do tych samych faktów, wydarzeń, a nawet konkretnych parametrów finansowych przedsiębiorstw, które kontrolują lub którymi kierują1.

W tej grze uczestniczą także wywiadownie o niekwestionowanym międzynarodowym autorytecie i specjalistyczne ośrodki badawcze największych reasekuratorów. Na przykład ostatni raport Swiss Re, ze stycznia 2001 roku - SIGMA nr 1/2001, cytuje, jako najświeższe, dane za 1998 rok, często bez podania źródła2. Dane te znajdujemy także w różnych uzbeckich dokumentach, które jednak pod wieloma względami wzajemnie sobie przeczą.

W tej sytuacji nie pozostaje nic innego, jak uznać za najbardziej wiarygodne raporty o rynku, opracowane na użytek uzbeckich władz państwowych przez największego tamtejszego "państwowego" ubezpieczyciela - UZBEKINVEST. Zatem w naszym opracowaniu opierać się będziemy przede wszystkim na tym źródle, wszelkie inne traktując raczej pomocniczo.

1. Geneza uzbeckiego rynku ubezpieczeniowego
Uzbecki rynek ubezpieczeniowy, jak zresztą każdy inny, zależy od podaży ryzyk przez ubezpieczających się, popytu na te ryzyka ze strony ubezpieczycieli, względnie gotowości do ich przyjmowania oraz środków finansowych jakimi dysponują jedni i drudzy, one bowiem ostatecznie warunkują obrót ryzykiem jako towarem na tym rynku.

Podaż ryzyk jest bezpośrednią pochodną rozwoju gospodarki narodowej Uzbekistanu oraz kondycji w jakiej aktualnie się ona znajduje.

Od momentu uzyskania w 1991 roku niepodległości, kraj ten napotyka na trudności charakterystyczne dla okresu budowania własnych instytucji państwowych, reorganizowania struktur społecznych, orientowania rozwoju gospodarki na realizację celów narodowych. Przed rokiem 1991, Uzbekistan spełniał głównie rolę zaplecza surowcowego w systemie gospodarczym ZSRR, był dostawcą wysokiej jakości, tanich surowców mineralnych i bawełny. Wszystkie branże gospodarki Uzbekistanu były podporządkowane planowej polityce Moskwy.

Po rozpadzie ZSRR, przed Uzbekistanem stanęły trzy główne problemy i zarazem zadania: uzyskanie stabilizacji makroekonomicznej, zagwarantowanie instytucjom państwa i kluczowym branżom płynności finansowej, przekształcenia strukturalne gospodarki kraju.

Równolegle z tworzeniem w Uzbekistanie wolnego rynku rozpoczęło się formowanie nowoczesnego rynku ubezpieczeniowego. Miał on określone obciążenie historyczne. Do 1988 roku w kraju tym, podobnie jak w pozostałych republikach ZSRR, monopolistyczną pozycję zajmowali Gosstrah i Ingosstrah. Działalność tych ubezpieczycieli całkowicie była podporządkowana państwowej administracji - zbierane składki ubezpieczeniowe w znacznej mierze zasilały budżet państwa, który, gdy zachodziła taka potrzeba, wydzielał środki na wypłatę odszkodowań.

Początek demonopolizacji rynku ubezpieczeniowego w byłym ZSRR umożliwiło prawi spółdzielcze z dnia 26 maja 1988 roku. Zgodnie z nim spółdzielnie mogły ubezpieczać swój majątek i wszystkie ryzyka majątkowe w firmach państwowych, a także tworzyć własne zakłady ubezpieczeń, określać zasady, porządek i rodzaje ubezpieczeń. Kolejne akty prawne: O spółkach akcyjnych i spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i O demonopolizacji gospodarki narodowe] pozwoliły prowadzić działalność ubezpieczeniową i konkurować między sobą firmom państwowym, spółkom akcyjnym, towarzystwom spółdzielczym i towarzystwom ubezpieczeń wzajemnych.

Powstające na nowych zasadach przedsiębiorstwa, w rym zakłady ubezpieczeń, natknęły się jednak od razu na ogrom problemów, takich jak deficyt:

• ojczystej literatury omawiającej najważniejsze, zagadnienia ubezpieczenio we w tym prawno-organizacyjne, aktuarialno-księgowe itp.,
• wykwalifikowanej kadry,
• tradycji ubezpieczeń działających w systemie gospodarki rynkowej,
• kapitałów, a tym samym dostatecznej pojemności zakładów ubezpieczeń,

nowoczesnego know-how, w szczególności w zakresie marketingu i konstruowania nowych produktów ubezpieczeniowych,
Powyższy katalog trudności uzupełniał powszechny brak jednomyślności, co do roli i funkcji ubezpieczeń w gospodarce narodowej i poszczególnych gałęziach gospodarki, a tym samym brak stosownych jednoznacznie kierunkują cych rozwój rynku regulacji prawnych. Katastrofalny był także stan tzw. świadomości ubezpieczeniowej.

Tworzenie rynku ubezpieczeniowego Uzbekistanu odbywało się ponadto w warunkach wysokiej inflacji, utraty zaufania społeczeństwa do instytucji finansowych i zaostrzających się problemów socjalnych społeczeństwa. Od 1991 do 1993 roku zakłady ubezpieczeń funkcjonowały na mocy ogólnych aktów prawnych nie uwzględniających specyfiki branży. Fakt ten oraz brak instytucji nadzoru ubezpieczeniowego spowodowały wiele nadużyć finansowych.

W 1993 roku w celu uporządkowania działalności zakładów ubezpieczeniowych i ochrony interesów klientów zostało przyjęte mowę prawo ubezpieczeniowe, które określiło prawną definicję ubezpieczenia, rolę agentów i brokerów, wymogi niezbędne do zachowania płynności finansowej ubezpieczycieli, zasady reasekuracji i koasekuracji ryzyk, dokonało podziału ubezpieczeń na obowiązkowe i dobrowolne3.

Dalsze tworzenie rynku ubezpieczeniowego Uzbekistanu następowało jednocześnie z formowaniem rynku kredytowego, bankowego i inwestycyjnego. Stopniowe reformowanie ekonomiki kraju w znaczący sposób zmieniło miejsce i rolę branży ubezpieczeniowej w gospodarce państwa. Przy Ministerstwie Finansów została powołana Państwowa Inspekcja Nadzoru Ubezpieczeniowego (Gosstrahnadzor). Gosstrahnadzor opracował program rozwoju rynku ubezpieczeniowego Uzbekistanu na lata 1999-2000, przygotował szereg dokumentów normatywnych i metodycznych, przeprowadził kontrolę działalności większości towarzystw ubezpieczeniowych działających już od kilku lat w kraju. Niestety, wyniki tej kontroli - o ile nam wiadomo - okazały się tylko częściowo konstruktywne, bowiem prawodawstwo ubezpieczeniowe Uzbekistanu nie precyzuje wielu istotnych kwestii, takich m.in. jak formy organizacyjno--prawne funkcjonowania zakładów ubezpieczeń. Jednocześnie nadzór ubezpieczeniowy zwrócił uwagę na fakt, iż poważnym problemem hamującym rozwój rynku jest obowiązujące obecnie ustawodawstwo Uzbekistanu, według którego składki z tytułu ubezpieczeń dobrowolnych nie są zaliczane do kosztów uzyskania przychodu lub są wyłączane z podstawy opodatkowania, jak jest to przyjęte w większości krajów na świecie.

2. Charakterystyka zakładów ubezpieczeniowych na rynku uzbeckim

Na uzbeckim rynku zakłady ubezpieczeniowe funkcjonują w formie:

• otwartych spółek akcyjnych,
• zamkniętych spółek akcyjnych,
• spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.

Według obowiązującego prawa, towarzystwa ubezpieczeniowe mogą prowadzić jednocześnie sprzedaż ubezpieczeń majątkowych i życiowych4. Dlatego większość firm działających na lokalnym rynku ma uniwersalny charakter5. To przede wszystkim odróżnia ten rynek od większości światowych rynków asekuracyjnych, głównie tych zaliczanych do bardziej dojrzałych i bezpiecznych.

Wedle oficjalnego rejestru Gosstrahnadzoru przy Ministerstwie Finansów Republiki Uzbekistanu, 1 stycznia 1999 roku było zarejestrowanych 27 zakładów ubezpieczeń mających łącznie około 300 placówek na terenie całego kraju.

Do największych z nich należą towarzystwa państwowe, specjalizujące się w oddzielnych rodzajach ubezpieczeń i zajmujących w tych sektorach pozycję monopolistyczną:

• Narodowy Eksportowo-Importowy Zakład Ubezpieczeń "UZBEKINVEST",
• Państwowo-Akcyjny Zakład Ubezpieczeń "UZAGROSUGURTA",
• Państwowo-Akcyjny Zakład Ubezpieczeń "KAFOLAT",
• Agencja Ochrony Ubezpieczeniowej Przedsiębiorstw Prywatnych i Małego Biznesu "MADAD".

Ważną rolę na uzbeckim rynku ubezpieczeniowym odgrywają także towarzystwa z udziałem kapitału zagranicznego. Zgodnie z obowiązującym prawodawstwem ich działalność może być prowadzona tylko poprzez udziały we wspólnym przedsięwzięciu z partnerem uzbeckim. Udział partnera zagranicznego nie może być jednak większy, niż 50% w kapitale spółki. Zakłady ubezpieczeniowe tego typu to:

• Uzbecko-Amerykański Zakład Ubezpieczeń "UZAIG", udziałowcami którego są: American International Group (USA) i Bank Narodowy WED (Uzbekistan),
• Uzbecko-Brytyjski Zakład Ubezpieczeń "UZBEKSUGURTA-AON-LIHU", udziałowcami którego są: "Aleksandr Hauden Group Ltd., LIHU & Co. Ltd. (Wielka Brytania), "UZAGROSUGURTA" (Uzbekistan),
• Uzbecko-Angielski Zakład Ubezpieczeń "ANGLO-TASZKENT", udziałowcami którego są: "Raisman Insurance Inwestment Pik." (Anglia), "Kalo Holdings" (Anglia), "Bali Group" (Anglia), Dom Handlowy "WITA" (Uzbekistan),
• Uzbecko-Amerykańska Grupa Ubezpieczeniowa "ARK", udziałowcami której są: "UZTADBIRKORBANK", Centrum Eksperckie przy Goskomimusciestwie, "BIZNES-INWEST", "UZBEKISTAN" S.A., inne osoby fizyczne i prawne (wszystkie podmioty z Uzbekistanu), "Global Consultancy Services LLC" (USA).

Charakterystyczną cechą rynku ubezpieczeniowego Uzbekistanu jest obecność na nim również towarzystw branżowych. Należą do nich między innymi:

• Zakład Ubezpieczeniowy Przedsiębiorstw Łączności - " Alskom" S.A.,
• Zakład Ubezpieczeniowy Narodowej Firmy Turystycznej "Uzbekturizm" _ "Sajeh",
• Zakład Ubezpieczeniowy Asocjacji "Uzoptbirżetorg" - "Birża Savdosugurta",
• Międzybankowe Zjednoczenie Ubezpieczeniowe "ISHONCH",
• Zakład Ubezpieczeniowy Zrzeszenia Związków Zawodowych - "Mehr-Nuri";
• Azjatycki Kolejowy Zakład Ubezpieczeniowy "AZSK",
• Zakład Ubezpieczeniowy "METRO" - podmioty związane z budową metra w Taszkencie.

Ewenementem uzbeckiego rynku jest także działalność ubezpieczeniowa prowadzona przez partie polityczne. Typowym przykładem jest Towarzystwo Ubezpieczeniowe "TEMIRLAN", założycielem którego jest Rada Centralna Na-rodowo-Demokratycznej Partii Uzbekistanu.

Najważniejsze wskaźniki charakteryzujące uzbecki rynek ubezpieczeniowy przedstawia poniższa tabela nr 1.

Źródło: Opracowanie na podstawie danych ze źródeł własnych.

Łączny kapitał akcyjny działających towarzystw ubezpieczeniowych, na koniec 1999 roku wyniósł ponad 7 mld UZS, przy czym wzrósł w stosunku do 1997 roku 1,5 razy, a w stosunku do 1998 roku - 1,15 razy. Jednakże, jeżeli wyłączymy wymienione wcześniej duże państwowe zakłady ubezpieczeniowe, żadne inne towarzystwo ubezpieczeniowe, ze względu na zbyt małe kapitały, nie jest w stanie przyjąć na własny udział znaczącego ryzyka gospodarczego. Brak własnych środków w znaczący sposób zwiększa też obawę nie wywiązania się z zawartej umowy ubezpieczenia i zmusza firmy do prowadzenia "głębokiej" reasekuracji. W efekcie powoduje to odpływ znaczących środków finansowych poza granice kraju.

Analizując ofertę ubezpieczeniową lokalnych zakładów należy zwrócić uwagę, że jest ona bardzo uboga. Na rynku dominują klasyczne, tradycyjne rodzaje ubezpieczeń. Praktycznie bez zmian została zachowana oferta byłego "Gos-strah-u". Dodano tylko niektóre rodzaje ubezpieczeń obowiązkowych, takich jak:

• pracowników branż o zwiększonym ryzyku wypadków,
• odpowiedzialności cywilnej,
• zaliczek, wadium,
• kredytów.

W 1999 roku działające na rynku towarzystwa ubezpieczeniowe zebrały 4,9 mld UZS składek. Jest to 2,4 razy więcej, niż w 1997 roku i 1,6 razy więcej, niż w 1998 roku. Aktywnych w 1999 roku umów ubezpieczeniowych było ponad 12,2 min. Jednocześnie należy zauważyć, że dominującymi na rynku są dobrowolne ubezpieczenia majątkowe, z których ponad 95% zebranej składki przypada na 7 wiodących towarzystw. W sektorze dobrowolnych ubezpieczeń osobowych ponad 98% zebranych składek przypada na 10 towarzystw. Liderami są tutaj firmy państwowe "UZAGROSUGURTA" i "KAFOLAT", które odziedziczyły po "GOSSTRAHU" szeroką sieć placówek terenowych. Ponad 97% ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej przypada na 10 towarzystw, wśród których liderem jest "MADAT" - ponad 64% składki całego rynku.

Wypłacone w 1999 roku odszkodowania osiągnęły 1,3 mld UZS. Jest to 4,2 razy więcej, niż w 1997 roku i 1,14 razy więcej, niż w 1998 roku. Będące na 3 miejscu na rynku pod względem ilości zawartych umów ubezpieczeniowych dobrowolne ubezpieczenie majątkowe stanowi jednocześnie 54% zebranych na rynku składek i 57% wypłaconych odszkodowań.

Dużym problemem dla towarzystw ubezpieczeniowych jest prowadzenie polityki inwestycyjnej. W republice jest bardzo słabo rozwinięty rynek wtórny papierów wartościowych. Kolejnym ograniczeniem jest problem wymienialności lokalnej waluty.

W 1999 roku działające w kraju towarzystwa ubezpieczeniowe zainwestowały w gospodarkę Uzbekistanu 19,6 mld UZS. W kwocie tej 19% stanowią depozyty bankowe, 17% - państwowe krótkoterminowe obligacje, 2% - kapitały założycielskie przedsiębiorstw. Oprócz tego inwestycje były obciążone znacznym ryzykiem, przynoszącym jednak duże zyski osobom fizycznym i prawnym. Część środków była także inwestowana w nieruchomości, które są bardzo atrakcyjne w warunkach znaczącej inflacji, jednak, jako instrumenty długoterminowe, są trudnozbywalne.

Ocena rynku ubezpieczeniowego6 nie może być pełna bez analizy sytuacji działających na nim zakładów ubezpieczeń. Jednakże ze względu na brak kompletnych danych w naszej analizie przedstawimy tylko ogólne charakterystyki wybranych wiodących asekuratorów.

Kapitały własne lokalnych zakładów ubezpieczeń są składową ich kapitałów założycielskich i rezerw techniczno - ubezpieczeniowych. Wysokość opłaconych kapitałów akcyjnych uzbeckich ubezpieczycieli obrazuje tabela nr 2.

Tabela nr 2. Kapitały założycielskie uzbeckich ubezpieczycieli (na 01.01.2000 r.)

Zgodnie z instrukcją organu nadzoru ubezpieczeniowego, maksymalna wielkość pojedynczego ryzyka nie może być wyższa, niż 10% środków własnych. Obserwując podane w tabeli wartości łatwo zauważyć, że środki własne będące w posiadaniu ubezpieczycieli są niewystarczające do objęcia ochroną ubezpieczeniową oddzielnych dużych ryzyk (może z wyłączeniem UZBEKINVEST-u). Należy zauważyć, że "rozpiętość" wysokości kapitałów akcyjnych uzbeckich firm ubezpieczeniowych jest bardzo duża: od 37,5 tys. UZS (według innych danych od 150 tys. UZS) do 3,45 mld UZS (dane z 1999 roku).

Praktycznie 50% wszystkich kapitałów akcyjnych działających towarzystw ubezpieczeniowych należy do UZBEKINVEST-u, następne 49% proporcjonalnie dzieli między siebie UZAGROSUGURTA, KAFOLAT, MADAD, UZBEKSUGURTA-AON-LIHU, UZAIG, OMONOT HIMOJA, ISHONCH i tylko 1% jest w posiadaniu pozostałych 19 firm. Tabela nr 3 przedstawia udziały procentowe i kwotowe wybranych towarzystw ubezpieczeniowych - w ubezpieczeniu poszczególnych ryzyk całego rynku uzbeckiego w roku 1997.

Tabela nr 3. Udział wybranych zakładów ubezpieczeń w rynku ubezpieczeniowym Uzbekistanu

Zobacz / Pobierz tabelę w formacie .pdf

 Źródło: Opracowanie na podstawie danych ze źródeł własnych.

Wielkość przyjętych na siebie zobowiązań w 1997 roku z dobrowolnych rodzajów ubezpieczeń obrazuje tabela nr 4.

Tabela nr 4. Podział rynku ubezpieczeń dobrowolnych między zakłady ubezpieczeń
 

Źródło: Opracowanie na podstawie danych ze źródeł własnych.

Analizując sytuację w innych grupach ubezpieczeń, można zauważyć, że największy udział w rynku ubezpieczeń na życie zajmują: UZAGROSUGURTA - 39,6%, KAFOLAT - 14,2%, a pozostałe towarzystwa ubezpieczeniowe posiadają łącznie 46,2%. Bardziej szczegółowe dane przedstawione są w tabeli nr 5.

W ubezpieczeniach majątkowych i odpowiedzialności cywilnej sytuacja jest inna i największy udział w rynku posiada UZBEKINVEST - odpowiednio 57,1% i 71,5% (dane za 1997 rok) - bardziej szczegółowe dane zawiera tabela nr 5.


Tabela nr 5. Podział rynku ubezpieczeń majątkowych, na życie i odpowiedzialności cywilnej
Zobacz/Pobierz tabele w formacie pdf.Źródło: Opracowanie na podstawie danych ze źródeł własnych.

Przedsiębiorstwem ubezpieczeniowym sui generis jest na uzbeckim rynku ubezpieczeniowym Narodowy Eksportowo-Importowy Zakład Ubezpieczeń "UZBEKINVEST". Zakład ten został powołany w 1994 roku. Akcjonariusze:

• Ministerstwo Finansów Republiki Uzbekistan - 50 min USD,
• Narodowy Bank Handlu Zagranicznego - 10 min USD.

Główne kierunki działania:

• ochrona ubezpieczeniowa eksporterów narodowych, kapitału, technologii, towarów i usług w zakresie ryzyk politycznych i komercyjnych na rynkach międzynarodowych,
• zapewnienie gwarancji ubezpieczeniowych dla kredytów eksportowych udzie lanych przez banki komercyjne,
• kompleksowa ochrona ubezpieczeniowa zagranicznych inwestycji w priory tetowe sfery ekonomiki.

W okresie 9 miesięcy 2000 roku firma zebrała 2,2 mld UZS. W rym samym okresie firma dokonała reasekuracji ryzyk na kwotę 342,3 mld UZS6. Jednocześnie wypłacono 59,1 min UZS odszkodowań.

Dzięki znaczącemu potencjałowi ekonomicznemu Uzbekistanu, w celu efektywnego wspomagania państwowej inwestycji, w 1995 roku UZBEKINVEST wspólnie z wiodącą międzynarodową grupą finansową AIG utworzył towarzystwo ubezpieczeniowe "UZBEKINVEST INTERNATIONAL INSURANCE COMPANY Ltd." z siedzibą w Londynie, którego zadaniem objęcie ochroną ubezpieczeniową ryzyk politycznych. Kapitał założycielski nowej spółki wynosi 100 min USD.

3. Perspektywy rozwoju uzbeckiego rynku ubezpieczeniowego
Dotychczasowy rozwój uzbeckiego rynku ubezpieczeniowego był pochodną rozwoju gospodarczego tego kraju, służebnej funkcji, jaką względem tej gospodarki pełnił i pełnić będzie nadal. Dalszy rozwój rynku ubezpieczeniowego, jego tempo i charakter, zależeć będzie zatem od bardziej wyrazistego, niż to miało miejsce dotychczas, zdefiniowania jego roli i kierowanych pod jego adresem oczekiwań. Innymi słowy, zależeć będzie od tego, w jakim stopniu będzie on miał pełnić jedną z następujących czterech ról:

• stymulowanie wzrostu gospodarki narodowej,
• przysparzanie dodatkowych przychodów budżetowi państwa,
• łagodzenie skutków bess)/kryzysów występujących cyklicznie w gospodarce rynkowej,
• konserwowanie systemu, społeczno-gospodarczego status quo, umacnianie "spokoju społecznego".

Nie można wykluczyć, że w strategii rozwoju gospodarczego Uzbekistanu dla rynku ubezpieczeniowego zostanie przewidziana rola "hybrydowa", tj.obejmująca więcej niż jedną z czterech wymienionych funkcji. Stosownie też do rozstrzygnięć w tym zakresie modyfikowany będzie zapewne system regulacji prawnych dotyczących stopnia zorganizowania tego rynku: liczby i charakteru instytucji aranżujących ten rynek, nadzorujących go (Urząd Nadzoru Ubezpieczeń), interwencyjnych (Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny), monitorujących jego funkcjonowanie, potrzeby i oczekiwania ubezpieczonych (Rzecznik Ubezpieczonych) itp.

Dotyczyć to będzie także liczby i sposobu funkcjonowania zakładów ubezpieczeń. Od tego też zależeć będzie kształt infrastruktury rynku ubezpieczeniowego: znaczenie brokerów i liczba firm brokerskich, aktuariuszy i firm aktu-arialnych, dyspaszerów, niezależnych likwidatorów szkód, ekspertów, ubezpieczeniowych sądów arbitrażowych.

Szeroka perspektywa rozwoju uzbeckiego rynku ubezpieczeniowego kryje w sobie zatem równie wiele szans jak i zagrożeń. Innymi słowy, o przyszłości rynku ubezpieczeniowego przesądzi zdolność podjęcia i rozwiązania przez uzbeckich strategów polityki gospodarczej najważniejszego problemu - jak wykorzystać szansę i uniknąć zagrożeń, jak przenieść i adoptować do własnych potrzeb doświadczenia bardziej dojrzałych już rynków krajów postradzieckich i innych państw Europy Wschodniej i Środkowej.

¹Próby krzyżowej weryfikacji tych danych kończą się najczęściej odpowiedzią taką jak ta, którą właśnie (10.04.2001 r.) otrzymaliśmy: "...raport finansowy firmy za rok ubiegły nie może być udostępniony bez zgody regionalnego kontrolera finansowego". Dodajmy, że kwestie ujednolicenia danych statystycznych Polski i Uzbekistanu były przedmiotem rozmów Wiceprezesa Rady Ministrów RP - J. Steinhoffa z Ministrem Rozwoju i Statystyki Uzbekistanu -B. Szaburachmanowem we wrześniu 2000 r.

²"Insurance industry in Central and Eastern Europę - current trends and progress of preparation for EU membership" - SIGMA Nr 1/2001, Swiss Re.

³W dane te głęboko powątpiewają sami autorzy niniejszego tekstu.

⁴Zob. Ustawa Republiki Uzbekistan "O ubezpieczeniach" z dnia 06.05.1993 (ze zmianami), Taszkent, 1999.

⁵Por. Rozporządzenie Gabinetu Ministrów Republiki Uzbekistan Nr 144 z dnia 14.03.1997 "O utworzeniu Państwowo-Akcyjnego Zakładu Ubezpieczeń "KAFOLAT"; Rozporządzenie Gabinetu Ministrów Republiki Uzbekistan Nr 113 z dnia 28.02.1997 "O utworzeniu Narodowego Eksportowo-Importowego Zakład Ubezpieczeń "UZBEKINVEST"; Rozporządzenie Gabinetu Ministrów Republiki Uzbekistan Nr 125 z dnia 06.03.1997 "O utworzeniu Państwowo-Akcyjnego Zakładu Ubezpieczeń-"UZAGROSUGURTA".

⁶Por. "Obecny stan rynku ubezpieczeniowego Republiki Uzbekistan" - Internetowa informacja Zakładu Ubezpieczeń "UZBEKINVEST"; Dżurajewa Komuna - "Formowanie i rozwój ubezpieczeniowego finansowego sektora w Republice Uzbekistan", Taszkent 2000, (maszynopis).